Η Ναύπακτος φιλοξενεί μεγάλη έκθεση με πολύτιμα αρχειακά τεκμήρια που αποκαλύπτουν την ιστορική διαδρομή της πόλης από την Επανάσταση μέχρι τη σύσταση του νέου ελληνικού κράτους.
Το 1833 ο Λουδοβίκος Φίλιππος, βασιλιάς της Γαλλίας, αποφασίζει να μετατρέψει το ανάκτορο των Βερσαλλιών από πρώην βασιλική κατοικία σε ένα τεράστιο μουσείο Ευρωπαϊκής Ιστορίας. Θέλει να γεμίσει τις αίθουσές του με έργα που παρουσιάζουν τα γεγονότα τα οποία σημάδεψαν τη Γηραιά Ηπειρο και, ανάμεσά τους, παραγγέλνει έναν πίνακα για την Ελληνική Επανάσταση.
Αφορμή για την έκθεση είναι η συμπλήρωση 197 χρόνων από την απελευθέρωση της Ναυπάκτου
Ο Theodore Leblanc φιλοτεχνεί την απελευθέρωση της Ναυπάκτου, αναγνωρίζοντας στην πόλη έναν ιδιαίτερο ρόλο στις διεθνείς εξελίξεις. Ετσι, στη νότια πτέρυγα των Βερσαλλιών δεσπόζουν μέχρι σήμερα, ανάμεσα σε μαρμάρινους τοίχους και επιχρυσωμένα στούκο, ο Κίτσος Τζαβέλλας και ο Γενναίος Κολοκοτρώνης, ο Ανδρέας Μιαούλης και άλλοι πρωταγωνιστές της Επανάστασης, όρθιοι μπροστά στο Φρούριο της Ναυπάκτου.
Γιατί, όμως, επιλέχθηκε η συγκεκριμένη πόλη; Για τον ίδιο λόγο που τα Γενικά Αρχεία του Κράτους διοργανώνουν τις επόμενες ημέρες μεγάλη έκθεση με πολύτιμα αρχειακά τεκμήρια για τη Ναύπακτο, η οποία υπήρξε σημείο αναφοράς κατά την Επανάσταση του 1821 και τη σύσταση του νέου ελληνικού κράτους. Ο αγώνας της πόλης κατά των Οθωμανών επηρέασε έντονα την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη και τη διπλωματία της εποχής.
Αφορμή για την έκθεση είναι η συμπλήρωση 197 χρόνων από την απελευθέρωση της πόλης και 455 χρόνων από τη Ναυμαχία της Ναυπάκτου. Η Ναυμαχία του Lepanto αποτέλεσε ιστορικό σταθμό για την Ευρώπη, καθώς διέλυσε για πρώτη φορά την αντίληψη περί αήττητης οθωμανικής αυτοκρατορίας, ενώ υπήρξε και πεδίο τεχνολογικών καινοτομιών. Εκεί πολέμησε και ο Μιγκέλ ντε Θερβάντες, χάνοντας το χέρι του. Αργότερα, στον «Δον Κιχώτη» θα αποκαλούσε τη Ναυμαχία ως την «πιο μεγαλοπρεπή στιγμή που γνώρισαν οι περασμένοι, οι σημερινοί ή οι μελλούμενοι καιροί».
67 τεκμήρια
Στην έκθεση, που θα φιλοξενηθεί στη Ναύπακτο, περιλαμβάνονται 67 τεκμήρια από τη συλλογή των ΓΑΚ: χάρτες, διαγράμματα, επίσημη αλληλογραφία και συνθήκες, προσωπογραφίες, εφημερίδες, εκπαιδευτικό υλικό 190 ετών, σχέδια του λιμανιού και άλλα αρχεία που αφηγούνται τη διαδρομή της πόλης από τα επαναστατικά χρόνια έως τις αρχές του 20ού αιώνα.
Ιδιαίτερη θέση έχει η σχέση του λόρδου Βύρωνα με τη Ναύπακτο, ενός ανθρώπου που σχεδόν ταυτίστηκε με το όραμα της απελευθέρωσής της. Σε επιστολή του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου προς τον Θεόδωρο Νέγρη, τον Ιανουάριο του 1824, καταγράφεται η προθυμία του λόρδου να συμμετάσχει στην πολιορκία.
Διαβιβαστικά έγγραφα από το υπουργείο Εσωτερικών περιόδου Οθωνα προς το ομώνυμο υπουργείο περιόδου Γεωργίου Α’που αφορούν τον καθαρισμό και την κατασκευή του λιμένα Ναυπάκτου. Μεσολόγγι, 20 Ιουλίου 1857
Λίγες ημέρες, όπως διαβάζουμε στα τεκμήρια, ο Βύρων καταστρώνει σχέδιο για την κατάληψη του φρουρίου, το οποίο εγκρίνει ο Μαυροκορδάτος, και χρηματοδοτεί τη συγκρότηση σώματος 50 πυροβολιστών, της «Ταξιαρχίας Βύρωνος», καθώς και ιδιωτικού στρατού 500 Σουλιωτών.
Στην έκθεση περιλαμβάνεται και το «Σχέδιον διορισμού του Ν. Βύρωνος εις την αρχηγία των κατά την Αιτωλίαν στρατευμάτων». Ομως, με επιστολή της 10ης Φεβρουαρίου 1824, γίνεται γνωστό ότι «ο λόρδος Βύρων εδοκίμασεν εν είδος ημιπληξίας…», γεγονός που ματαιώνει τις αποφάσεις. Τον Απρίλιο ο Βύρων πεθαίνει και τα σχέδιά του για τη Ναύπακτο μένουν ανεκπλήρωτα.
Οδηγίες του κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια προς τον ναύαρχο Ανδρέα Μιαούλη με επισυναπτόμενη επιστολή προς τον πλοίαρχο Αντώνιο Κριεζή για την καλύτερη διευθέτηση του αποκλεισμού και της απελευθέρωσης της Ναυπάκτου. Εκ του δικρότου «Η Ελλάς», Ναύπακτος, 10 Απριλίου 1829
Το κλίμα της εποχής
«Μέσα από το αρχειακό υλικό των Γενικών Αρχείων του Κράτους φωτίζονται τα δραματικά επαναστατικά χρόνια στην περιοχή», σημειώνει η Αμαλία Παππά, γενική διευθύντρια των ΓΑΚ, αναδεικνύοντας «τις μεγάλες θυσίες, την πείνα και την ανθεκτικότητα των Ναυπάκτιων, των Κραβαριτών και των Σουλιωτών αγωνιστών».
Και πράγματι, αποτυπώνεται ίσως πιο έντονα στα τεκμήρια της εξαθλίωσης και των καταστροφών. Τον Δεκέμβριο του 1825 ο έφορος Βενέτικος Α.Ι. Καραμίχος περιγράφει την οδυνηρή έκβαση μιας τουρκικής επιδρομής: «Δεν ήταν μόνο το ολιγάριθμο στράτευμα η αιτία, αλλά ότι εξαιτίας της πείνας αρκετοί στρατιώτες ήταν διασκορπισμένοι προς αναζήτηση τροφής».
Απογραφή κατοίκων Δήμων Ναυπάκτου, Προσχίου και Αποδοτίας. Αναγράφονται τα ονόματα χωριών-κωμοπόλεων-πόλεων, ο αριθμός των αρρένων/θηλέων και ο συνολικός αριθμός κατοίκων, 1.879
Συγκινεί και η επιστολή του αγωνιστή Σωτήρη Ροντήρη, τον Απρίλιο του 1829, λίγο πριν από την Απελευθέρωση. Ζητά βοήθημα από τον Αυγουστίνο Καποδίστρια για να επιβιώσει, αναφέροντας ότι έχασε δύο γιους και έναν εγγονό στον Αγώνα, στο Μεσολόγγι, στο Αιτωλικό και στο Ξηρόμερο.
Μετάβαση
Ανάμεσα στα τεκμήρια βρίσκονται το φύλλο της «Αιτωλικής» της 10ης Αυγούστου 1821, μία από τις πρώτες χειρόγραφες εφημερίδες στην Ελλάδα, η Συνθήκη Παράδοσης της Ναυπάκτου το 1829 και η σχετική αναφορά του Αυγ. Καποδίστρια, συνταγμένη «εντός του δικρότου «Η Ελλάς», απέναντι από τη Ναύπακτο».
Τα αρχεία σκιαγραφούν, επίσης, την προσπάθεια του Καποδίστρια να συγκροτήσει μια πόλη με ευνομία και Παιδεία: από την πρώτη αναφορά για τη σύσταση ελληνικού σχολείου και τα ονόματα των δασκάλων, έως το αλληλοδιδακτικό σχολείο, τους καταλόγους μαθητών και τα μαθήματα του 1847. Ανάμεσά τους διασώζονται ακόμη και ασκήσεις «γραμμικής ιχνογραφίας» του μαθητή Ιωάννη Χαραλαμπίδη, του 1840.
Κι έπειτα, τα «Αποσπάσματα του Σχεδίου πόλεως» του 1857-1859, τα σχεδιαγράμματα για την ανακατασκευή του λιμανιού και τα δημόσια έργα της εποχής του Γεωργίου Α΄. Ενα αρχείο που δεν αφηγείται απλώς τη μάχη για την Απελευθέρωση, αλλά τη μετάβαση μιας πόλης από τον Αγώνα στη συγκρότηση της νέας Ελλάδας.
