Τιμήθηκε το Σάββατο (5.9.26), στο Μεσολόγγι ο Αγιορείτης Μοναχός Γέρων Μάξιμος Ιβηρίτης από τον Σύνδεσμο Αιτωλοακαρνάνων «Όσιος Ευγένιος ο Αιτωλός», στο πλαίσιο επετειακής εκδήλωσης για τα 200 χρόνια από την Ηρωική Έξοδο της Φρουράς των Ελεύθερων Πολιορκημένων.
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, ο Σύνδεσμος Αιτωλοακαρνάνων «Όσιος Ευγένιος ο Αιτωλός» τίμησε τον Γέροντα Μάξιμο, ανακηρύσσοντάς τον Επίτιμο Μέλος του Συνδέσμου, ως αναγνώριση της πολυετούς παρουσίας και προσφοράς του στην Ιερά Μονή Ιβήρων του Αγίου Όρους, καθώς και της συμμετοχής του στην επετειακή εκδήλωση.
Η ανακοίνωση:
«…Ἡ ἑσπερινή ὁμιλία μου τήν πέμπτην ἡμέραν τῆς Ἰνδίκτου, τοῦ Νέου
Ἐκκλησιαστικοῦ Ἔτους, εὔχομαι ὅπως ἀποτελέσῃ ἀφετηρίαν δι’ ἐγρήγορσιν
καί διαρκῆ νῆψιν. Ὡς γνωστόν, ἡ ἱστορία κάμνει κύκλους· τά δέ σημεῖα τῶν
καιρῶν μαρτυροῦν, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς Ἀποκαλυπτικούς χρόνους…»
Γέρων Μάξιμος Ιβηρίτης
Το Σάββατο που μας πέρασε, 5 Σεπτεμβρίου2026, είχαμε την τιμή να παρακολουθήσουμε την Επετειακή Εκδήλωση για τα 200 χρόνια από την Ηρωική Έξοδο της Φρουράς των Ελευθέρων Πολιορκημένων που συνδιοργάνωσαν, η Ενωμένη Ρωμιοσύνη και ο Σύνδεσμος Αιτωλοακαρνάνων ‘ΟΣΙΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ’ με κεντρικό ομιλητή τον Αγιορείτη Οσιολογιώτατο Μοναχό Γέρωντα Μάξιμο Ιβηρίτη και με θέμα: «Το Μαρτυρικόν Μεσολόγγιον: ‘Έλληνες και Φιλέλληνες’». Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο Τρικούπειο Πολιτιστικό Κέντρο της Ιερής Πόλης του Μεσολογγίου και τελούσε υπό την αιγίδα της Ι. Μ. Αιτωλίας και Ακαρνανίας.
Την εκδήλωση παρακολούθησαν πλήθος κόσμου που ήρθαν από πολλά μέρη της Αιτωλοακαρνανίας, από την Πάτρα, τα Γιάννενα, την Πρέβεζα, να δουν από κοντά, να λάβουν την ευλογία του και να ακούσουν έναν λογιότατο και πολυγραφότατο Μοναχό του Αγίου Όρους, έναν σύγχρονο Ιεραπόστολο, τον Γέροντα Μάξιμο Ιβηρίτη.
Παραβρέθηκαν επίσης εκπρόσωποι, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α’ και Β’ βαθμού, της Αστυνομικής Διεύθυνσης Αιτωλίας, η Πρόεδρος του Εργαστηρίου ‘Παναγία Ελεούσα’, η Πρόεδρος της Βυρωνικής Εταιρείας Ι.Π. Μεσολογγίου, Πρόεδροι Φορέων και Συλλόγων, Διευθυντές Σχολείων, εκπαιδευτικοί, μέλη και φίλοι της Ενωμένης Ρωμιοσύνης και του Συνδέσμου Αιτωλοακαρνάνων ‘ΟΣΙΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ’.
Η εκδήλωση άρχισε με χαιρετισμό του εκπροσώπου της Ενωμένης Ρωμιοσύνης και σύντομο ιστορικό με CD της Ένωσης, ακολούθησε χαιρετισμός του Προέδρου του Συνδέσμου Αιτωλοακαρνάνων ‘ΟΣΙΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ’ (την παραθέτουμε στο τέλος). Στο βήμα κλήθηκε ο Γέροντας Μάξιμος που ανέπτυξε το θέμα του με πλήθος ντοκουμέντα (την παραθέτουμε στο τέλος), από μέλος της χορωδίας ‘Φιλοκαλλιτεχνία’ Μεσολογγίου απαγγέλθηκε το ποίημα, με τίτλο «Εξοδίτες», από ποιητική συλλογή Μεσολογγίτη ποιητή.
Ακολούθησε η ανταλλαγή αναμνηστικών και η ανάγνωση από μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Συνδέσμου, της υπ’ αριθ’ 16ης Πράξης με θέμα: «Τιμητική Διάκριση – ανακήρυξη σε ΕΠΙΤΙΜΟ ΜΕΛΟΣ του Συνδέσμου μας τον Οσιολογιώτατο Μοναχό Γέροντα Μάξιμο Ιβηρίτη» Η πράξη αυτή του Συνδέσμου τυπωμένη σε πάπυρο και σε κορνίζα παραδόθηκε στο Αγιορείτη Γέροντα Μάξιμο από τον Πρόεδρο του Συνδέσμου κ. Χρήστο Σιάσο. Ήταν μια πράξη εκ μέρους του Διοικητικού Συμβουλίου του Συνδέσμου για την πολυετή παρουσία του ως Μοναχού στην Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Ιβήρων του Αγίου Όρους, ως επίσης για το Ορθόδοξο φρόνημα και τη συμμετοχή του στην Επετειακή Εκδήλωση για τα 200 χρόνια από την Ηρωική Έξοδο της Φρουράς των Ελευθέρων Πολιορκημένων.
Χρήστος Γερ. Σιάσος
Χαιρετισμός του Προέδρου του Συνδέσμου Αιτωλοακαρνάνων ‘ΟΣΙΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ’, Χρήστου Σιάσου.
Σεβαστέ μας Γέροντα, Σεβαστό Ιερατείο, Κυρίες και Κύριοι…
Ήταν μεγάλη η προσπάθεια για την ολοκλήρωση αυτής της μοναδικής επετειακής εκδήλωσης για τα 200 χρόνια από την Ηρωική Έξοδο των Ελεύθερων Πολιορκημένων της Ιερής Πόλης του Μεσολογγίου. Είναι ένα ευλαβικό προσκύνημα και παράλληλα ένα μικρό «εκχύλισμα» Σεβασμού και Αγάπης, στους αθάνατους νεκρούς, 200 χρόνια μετά, 1826 – 2026.
Νιώθω μεγάλη συγκίνηση και παράλληλα χαρά γιατί η συνδιοργάνωση αυτή, της Ενωμένης Ρωμιοσύνης και του Συνδέσμου Αιτωλοακαρνάνων «Όσιος Ευγένιος ο Αιτωλός» έφερε κοντά μας, από το «σπίτι» της Παναγίας μας το Άγιο Όρος, τον Οσιολογιώτατο Μοναχό Γέροντα Μάξιμο Ιβηρίτη, πρώην Πρωτοεπιστάτη του Αγίου Όρους, από την Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Ιβήρων. Η ευλογία είναι μεγάλη αλλά και η χαρά μας καθώς, έχουμε ανάμεσά μας έναν λογιότατο και πολυγραφότατο Μοναχό του Αγίου Όρους, έναν σύγχρονο Ιεραπόστολο, έναν λαοσέβαστο Ιεροκήρυκα του Ευαγγελίου της Αγάπης, με αδούλωτο φρόνημα και που, δεν στοχεύει στην ανθρώπινη δόξα. Ας μείνει σε όλους μας ως ένας οδοδείκτης ζωής, ως ένας δάσκαλος και πατέρας. Σήμερα θα μας αναπτύξει το θέμα με τίτλο: «Το Μαρτυρικόν Μεσολόγγιον: Έλληνες και Φιλέλληνες» και τον ευχαριστούμε γι’ αυτό.
10 Απριλίου 1826, Σάββατο Λαζάρου ξημερώνοντας Κυριακή των Βαΐων.
Διπλή γιορτή, Θρησκευτική και Δεσποτική γιατί έχουμε την Είσοδο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού στην πόλη της Ιερουσαλήμ και Εθνική, γιατί τιμούμε την Ηρωική Έξοδο των προγόνων μας Μεσολογγιτών με επίκεντρο ετούτο εδώ το ένδοξο «Αλωνάκι», την Ιερή Πόλη του Μεσολογγίου, την πόλη των Αθάνατων Εξοδιτών.
Η Άγια τούτη ημέρα, η Εορτή των Εορτών, η Επέτειος των Επετείων του Έθνους μας, σαν μια πολύκρουνη πηγή της Δόξας, μας δίνει τα νάματά της και μας αναβαπτίζει στην κολυμπήθρα της Εθνικής υπερηφάνειας.
Ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές, ο «ποιητής του φωτός και της αγάπης», με καταγωγή από τη Λακωνία, ο Νικηφόρος Βρεττάκος, που εξέφρασε με το έργο του το πανανθρώπινο όραμα της Ειρήνης και της Δικαιοσύνης, μας γράφει: «…Το φως δεν χρειάζεται για να επιδειχτούμε, αλλά να φωτίσουμε και την ανθρωπότητα στις δύσκολες ώρες της. Ολόκληρη η ανθρωπότητα είναι αυτή τη στιγμή, ένα Πολιορκημένο Μεσολόγγι, από τα τρομακτικά όπλα της αλογιστίας. Κι εμείς γνωρίζουμε από Εξόδους. Ξέρουμε να βγούμε απ’ το σκοτάδι…»
Στην μακραίωνη και πολυτάραχη ιστορία του, το Μεσολόγγι πρόσφερε στην Ελλάδα πέντε ποιητές: Κωστή Παλαμά, Γεώργιο Δροσίνη, Αντώνη Τραυλαντώνη, Μιλτιάδη Μαλακάση, Ρήγα Γκόλφη και Μίμη Λυμπεράκη, καθώς και πέντε Πρωθυπουργούς: Χαρίλαο Τρικούπη, Σπυρίδωνα Τρικούπη, Επαμεινώνδα Δεληγιώργη, Δημήτριο Βάλβη και Ζηνόβιο Βάλβη.
Για την ιστορία, η Θυσία των Μεσολογγιτών ή «Γιορτές Εξόδου», άρχισαν το 1850 από τους συγγενείς των πεσόντων στην Έξοδο της Φρουράς. Τη χρονιά εκείνη, το Σάββατο του Λαζάρου, ο Ανδρέας Παλαμάς, Υμνογράφος και Πρωτοψάλτης στον Ι.Ν. του Αγίου Παντελεήμωνος, θείος του Κωστή Παλαμά, παρουσία πολλών Μεσολογγιτών μίλησε συγκινητικά για τους πεσόντες στην Έξοδο μπροστά στο αρχοντικό του Χρυσόγελου. Στη συνέχεια όλοι μαζί, Κλήρος και λαός, πήγαν στον Κήπο των Ηρώων κρατώντας από ένα κερί στο χέρι και έψαλαν τρισάγιο στο μνήμα των πεσόντων, έτσι τόσο απλά, καθιερώθηκε η μετάβαση στον Κήπο των Ηρώων.
Ο Αναστάσιος Πολυζωΐδης, ο Δικαστής από το Ναύπλιο που αρνήθηκε να υπογράψει τη θανατική καταδίκη του Κολοκοτρώνη, συμμετείχε στην ηρωική Έξοδο της Φρουράς. Σε επίσημη ομιλία του και παρουσία Αγωνιστών που σώθηκαν κατά την Έξοδο, στις 4 Αυγούστου 1825 στο Ναύπλιο, χαρακτήρισε το Μεσολόγγι «Πόλιν Ιεράν», λέγοντας: «Μεσολόγγι! Πόλιν Ιεράν σε ονομάζω, διότι ηξιώθης να έχεις Ιερά κειμήλια εναποτεθειμένα εις τους κόλπους σου, τους μεγαλύτερους άνδρας, όσοι εις την Ιστορίαν της Νεωτέρας Ελλάδος διέπρεψαν…».
Το 1859, ο Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας, Θεόφιλος Βλαχοπαπαδόπουλος μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος, καθιέρωσε το μνημόσυνο των πεσόντων την Κυριακή των Βαΐων και την επόμενη χρονιά, 1860, ο φοιτητής τότε Κωστής Παλαμάς εκφωνεί το ποίημά του «Το Μεσολόγγι». Το 1877 ο Δήμαρχος Μεσολογγίου, Γιάννης Γιαννόπουλος, τυπώνει το πρώτο πρόγραμμα των Γιορτών Εξόδου. Το 1884, με Δήμαρχο Μεσολογγίου τον Ηλία Παπαδόπουλο, οι Γιορτές Εξόδου έλαβαν και επίσημο χαρακτήρα. Το 1906, επί Πρωθυπουργίας Γεωργίου Θεοτόκη και με Βασιλικό Διάταγμα, οι Γιορτές Εξόδου, γιορτάζονται ως Εθνική τοπική Γιορτή. Το 1930 καθιερώθηκε η «πομπή» από μαθητές και μαθήτριες με στολές, άρματα και λιβανιστήρια. Αλήθεια, μήπως θα πρέπει και στις ημέρες μας η «πομπή» να είναι με απλές στολές, άρματα της εποχής και λιβανιστήρια;
Στις 22 Απριλίου 1937 ο Βασιλιάς Γεώργιος Β΄ ονομάζει με Βασιλικό Διάταγμα το Μεσολόγγι «Ιερή Πόλη», Νόμος 645/1937 και η επέτειος της Ηρωικής Εξόδου της Φρουράς Ελεύθερων Πολιορκημένων του Μεσολογγίου ορίζεται ημέρα Εθνικού Εορτασμού. Το Μεσολόγγι και η πόλη Άλαμο των ΗΠΑ, είναι οι μοναδικές πόλεις στον κόσμο που φέρουν τον τίτλο «Ιερές» για ιστορικούς και ηρωικούς λόγους!
Στους αγώνες για την λευτεριά συμμετέχουν οπλαρχηγοί, πολεμιστές από όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό, Φιλέλληνες από Αμερική, Γαλλία, Αγγλία, Ιταλία, Πολωνία, Σουηδία, Ρωσία, Κύπρο και άλλα Κράτη.
Το ράσο του Κληρικού είναι διπλό σύμβολο, Θρησκεία και Παιδεία – Χριστιανισμός και Ελληνισμός και την ώρα του Κρυφού Σχολειού, ο καλόγερος θέρμαινε στα στήθη του χριστιανού την αποσταμένη ελπίδα του. Μέσα στα Μοναστήρια μας αναπτύχθηκε ό,τι καλύτερο γέννησε η Ρωμιοσύνη στα χρόνια της τουρκοκρατίας, Θρησκεία, Πατρίδα, Οικογένεια, Αγάπη, Σεβασμό.
Κανένας άλλος λαός, κανένα άλλο Έθνος στο διάβα της ιστορίας του δεν πέρασε τόσες δοκιμασίες και κανένα άλλο Έθνος δεν έχει επιδείξει τόσο τρανή θέληση για να ζήσει. Όσο ενάντια και αν μας τα φέρνει η μοίρα, όσοι ποταμοί αίματος χύθηκαν και αν χρειαστεί να χυθούν, το Μεσολόγγι, η Ελλάδα, θα ζήσει αρκεί να είμαστε ενωμένοι και πιστοί στις Πάτριες αρετές της φυλής μας.
Το Μεσολόγγι δεν ήταν διάβαση, ήταν οχύρωμα ψυχών και η βία ουδέποτε πέρασε από το Μεσολόγγι και το ΟΧΙ της εποχής εκείνης ήταν συνείδηση ευθύνης, συνείδηση Εθνικής συνοχής…
Στον αγώνα του Μεσολογγίου δεν «ρίχτηκαν» στον αγώνα μόνο κληρικοί, οπλαρχηγοί, πολεμιστές, άνδρες, γυναίκες αλλά και «αμούστακα» παιδιά, αυτά τα παιδιά, τα πεινασμένα, τα δυστυχισμένα, που λίγο πιο πέρα έβλεπαν το άψυχο σώμα του πατέρα, της μάνας, του αδερφού, δεν μπορούμε να τα αγνοήσουμε, γιατί αυτά με τον δικό τους τρόπο έπλεξαν το ηρωικό στοιχείο του αγώνα. «…Μια ομάδα από μικροπαίδια, επηρεασμένα από τη μεγαλόπρεπη τελετή του όρκου του Λόρδου Βύρωνα, πάνω στον τάφο του Μάρκου Μπότσαρη… ορκίστηκαν όλα τους ζωσμένα ψεύτικα σπαθιά στη μέση, να υπερασπίσουν την Πατρίδα, μέχρι θανάτου… κατά τις μάχες γεμίζουν τα τουφέκια των αγωνιστών, μένοντας δίπλα τους, εξουδετερώνουν με επιδεξιότητα και ψυχραιμία, αλλά με άμεσο, πάντα, κίνδυνο της ζωής τους, τις μπόμπες των Αγαρινών… Ήταν το ξακουστό Σώμα των Γελεκτσήδων…» μας γράφει ο αείμνηστος Μεσολογγίτης Κωστάκης Πετρόπουλος.
Φίλες και Φίλοι,
Δράττομαι της ευκαιρίας, ως Πρόεδρος του Συνδέσμου «ΟΣΙΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ» να εκφράσω και από αυτό εδώ το βήμα τις ευχαριστίες μου προς τον Γέροντά μας Μάξιμο, που από την πρώτη μας εκδήλωση – Ημερίδα το 2018 στο Αγρίνιο, είναι αρωγός στην πρότασής μας για ονομασία της σήραγγας Κλόκοβα Αντιρρίου σε ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ, που είναι ο προστάτης Άγιος του νομού μας. Ο Άγιος Κοσμάς σε καιρούς δύσκολους, σε χρόνους σκλαβιάς και αιχμαλωσίας του γένους μας, αφύπνισε συνειδήσεις, στήριξε τον Ελληνισμό, πολέμησε τους εχθρούς της Ορθοδοξίας μας, έβαλε τα θεμέλια για την Ελευθερία του τόπου μας, της Πατρίδας μας. Ο Άγιος μας είναι η Κιβωτός Σωτηρίας της Ρωμιοσύνης και της Εθνικής μας ταυτότητας. Από τα χωριά και τις πόλεις του υπόδουλου Ελληνισμού έως το μαρτυρικό του τέλος, ο Άγιος Κοσμάς έγινε φωνή Πίστεως, Παιδείας και Ελπίδας.
Στις φετινές εορταστικές εκδηλώσεις για τον Άγιό μας στο Θέρμο κεντρικός ομιλητής με θέμα: «Το κορυφαίο πνευματικό μέγεθος του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού και η συμβολή του στο πεδίο της Χριστιανικής Διδασκαλίας» ήταν ο φίλος, πρώην Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Προκόπης Παυλόπουλος. Ο κ. Παυλόπουλος ήταν και είναι ένθερμος υποστηριχτής, από την πρώτη μας επίσκεψη στο γραφείο του το 2018, της πρότασής μας, η Κλόκοβα να λάβει την ονομασία «ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ».
Ο αγαπητός φίλος Κωνσταντίνος Χολέβας, πολιτικός επιστήμονας, σε άρθρο του γράφει: «…Ο Ελληνισμός του Αγίου Κοσμά αντλεί από τον Όμηρο και αναβαπτίζεται στη Χριστιανική διδασκαλία για να διαμορφώσει Παιδεία, Κοινωνία και Ταυτότητα. Ας μιλήσουμε στα παιδιά μας για τη σοφία του Ομήρου και του Αγίου Κοσμά!…»
Μέχρι σήμερα δεν κατέστη δυνατόν να ολοκληρωθεί το αίτημα μας. Ορατές και αόρατες δυνάμεις, ανέκαθεν πολεμούν την Ελληνορθοδοξία μας εμποδίζοντας και για αυτό το αίτημα του Συνδέσμου μας, όμως, ο αδέκαστος κριτής, που είναι η ιστορία μας, παραμονεύει…
Επίσης, όπως γνωρίζουμε, ο Άγιος Καλλίνικος Επίσκοπος Εδέσσης, από το χωριό Σιταράλωνα – Θέρμου, υπηρέτησε την στρατιωτική Του θητεία την εποχή του συμμοριτοπολέμου στις Δυνάμεις Ορεινών Καταδρομών, δηλαδή στα ΛΟΚ και ως στρατιώτης κήρυττε το λόγο του Θεού εμψυχώνοντας στρατό και λαό. Σε πρόσφατο άρθρο μου γράφω ότι ζητήθηκε από την Πολιτεία και εκκρεμεί ακόμα στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας η απόφαση για να λάβει την ονομασία «Ο Άγιος Προστάτης των Λοκανζτίδων» Ο ίδιος ο Άγιος στην Ποιμαντορική εγκύκλιος στις 24 Ιουλίου 1967 γράφει:
«Ας μείνωμεν πιστοί εις τα Ιερά και τα Όσια. Ας είμεθα προσηλωμένοι εις την Ορθόδοξον πίστιν, την παραδοθείσαν εις ημάς με αίματα και αγώνας πολλούς και φοβερούς. Η Ορθοδοξία είναι θησαυρός ανεκτίμητος. Ας προσέξωμεν μη χάσωμεν αυτόν. Ας τον παραδώσωμεν εις τας επερχομένας γενεάς…». Αλήθεια, μήπως σήμερα εμείς αδιαφορούμε για την Ορθοδοξία μας;;; και κοιτάζουμε μόνο τα υλικά αγαθά;;; και πως θα καθίσουμε σε μια καρέκλα Εξουσίας;;; και αδιαφορούμε για όλα τα άλλα;;;
Περαίνοντας, περιορίζομαι να σημειώσω ότι, η θυσία των Ελεύθερων Πολιορκημένων τάραξε το σύμπαν, έκρινε τον Μέγα Αγώνα, έφερε τα Ναυαρίνα και την Ανάσταση του Έθνους, «…Δοξάσασα την Ελλάδα ζώσα, έμελλε να την Αναστήσει και πεσούσα» έγραψε ο Σπυρίδων Τρικούπης. Και ο Δημογέροντας Χρήστος Καψάλης αναφωνεί:
«Αν χάσω Πατρίδα, τι θέλω να ζήσω, ως μόνη Ελπίδα, κρατώ τον δαυλό. Από του τεμένους, το πυρ θα ακοντίσω, προς Δόξαν του Γένους, θυσίαν.
Μνήσθιτί μου Κύριε….»,
Επιτρέψτε μου να πω και τούτο, οι Ηθικές Αρχές δεν διδάσκονται, αντλούνται μέσα από την Οικογένεια, την Εκκλησία, την Πολιτεία. Αν αυτοί οι τρεις πυλώνες ομονοήσουν σε θέματα Αξιών, η κοινωνία μας, οι νέοι μας, σίγουρα θα βρουν ήρεμο λιμάνι στη ζωή τους…
Οφείλω ένα μεγάλο ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς μου, στον Σεβαστό μας Γέροντα Μάξιμο που μετά χαράς ανταποκρίθηκε στο κάλεσμά μας και είναι σήμερα εδώ ανάμεσά μας, μεγάλη Ευλογία για όλους μας, για το Ηρωικό Μεσολόγγι, ευχαριστώ όλους εσάς και τον καθένα ξεχωριστά που με την παρουσία σας λαμπρύνατε την επετειακή αυτή εκδήλωσή μας.
Σας εύχομαι Υγεία, Ειρήνη, Ευημερία και πολύ Δημιουργικότητα.
Να ευχαριστήσω και όλους τους χορηγούς της εκδήλωσής μας και ιδιαίτερα την τηλεόραση Αχελώος TV και τον ΛΥΧΝΟ της Ιεράς Μητροπόλεως Πατρών για την αναμετάδοση αυτής της ιστορικής επετειακής εκδήλωσής μας. Σας Ευχαριστώ
Ομιλία του Οσιολογιωτάτου Μοναχού Γέροντα Μάξιμου Ιβηρίτη
Μοναχού Μαξίμου Ιβηρίτου
Το Μαρτυρικό Μεσολόγγι. Έλληνες και Φιλέλληνες!
[Ομιλία εις το Τρικούπειον Πολιτιστικόν Κέντρον Μεσολογγίου, Σάββατον 5 Σεπτ. 2026].Αγαπητοί μου αδελφοί, η Επετειακή αυτή Εκδήλωσις διά τα 200 έτη από την Ηρωική Έξοδο της Φρουράς των «Ελευθέρων Πολιορκημένων»,
κατά την ποιητικήν διατύπωσιν του Διονυσίου Σολωμού, πραγματοποιείται υπό την αιγίδα της οικείας Ιεράς Μητροπόλεως Αιτωλίας & Ακαρνανίας με την αρτίαν οργάνωσιν του Πανελληνίου Σωματείου «Ενωμένη Ρωμηοσύνη» και του Συνδέσμου Αιτωλοακαρνάνων «Όσιος Ευγένιος ο Αιτωλός», υπό τους Αξιοτίμους Προέδρους κ. Ανδρέαν Γκίζαν και κ. Χρήστον Σιάσον, αντιστοίχως. Προς τους ανωτέρω επωνύμους φορείς και τους ανωνύμους προσέτι αρωγούς, εκφράζω από μέσης καρδίας ενθέρμους ευχαριστίας διά την ενταύθα συμβολικήν Αγιορειτικήν παρουσίαν μου.
Η εσπερινή ομιλία μου την πέμπτην ημέραν της Ινδίκτου, του Νέου Εκκλησιαστικού Έτους, εύχομαι όπως αποτελέση αφετηρίαν δι’ εγρήγορσιν και διαρκή νήψιν. Ως γνωστόν, η ιστορία κάμνει κύκλους· τα δε σημεία των καιρών μαρτυρούν, ότι ευρισκόμεθα εις Αποκαλυπτικούς χρόνους. Ας έλθωμεν όμως εις το προκείμενον θέμα μας διά το περιώνυμον Μεσολόγγιον, διά το οποίον εγράφη και το ιστορικόν ποιητικόν καθιστικόν άσμα: «Να ’μουν πουλί να πέταγα, να πήγαινα τ’ αψήλου ν’ αγνάντευα τη Ρούμελη, το έρμο Μεσολόγγι, πώς πολεμά με την Τουρκιά, με τέσσερους πασάδες. Πέφτουν κανόνια στη στεριά και μπόμπες του πελάγου».
Το εύανδρον και ηρωικόν Μεσολόγγιον, ενώπιον του οποίου η Ιστορία
θα υποκλίνηται εις τους αιώνας, κείται εις την περιοχήν της αρχαίας Καλυδώνος, παρά την ομώνυμον αβαθή θάλασσαν και αναφέρεται διά πρώτην φοράν το 1571 κατά την «Ναυμαχίαν της Ναυπάκτου», όταν οι χριστιανικοί στόλοι κατεναυμάχησαν τον Τουρκικόν έξωθεν των Εχινάδων και τας εκβολάς του Αχελώου ποταμού. Ο Ενετός ιστοριογράφος Παρούτα αναφέρει, ότι εγγύς του Μεσολογγίου υπήρχον και ιχθυοτροφεία, «τα οποία οι Έλληνες ονομάζουν Μεσολόγγι».
Ο οικισμός ούτος ανήκεν εις τη Βενετίαν το 1700, οπότε όπως και άπασα η Αιτωλία κατελήφθη υπό των Τούρκων. Κατά την Ορλωφικήν επανάστασιν του 1770 επανεστάτησε και εσχηματίσθη ενταύθα προσωρινή κυβέρνησις υπό τον Διδάσκαλον του Γένους Παναγιώτην Παλαμάν και τους ιατροφιλοσόφους Ανδρέαν Καλογεράν και Αναστάσιον Γουλιμήν. Συνεκροτήθη τότε σώμα 300 ενόπλων με επικεφαλής τον Γρίβαν και τον Γουλιμήν, αλλά εις το Αγγελόκαστρον εδόθη άνισος μάχη εναντίον 6.000 Τουρκαλβανών υπό τον Σουλεϊμάν μπέην, με αποτέλεσμα να φονευθούν άπαντες. Οι 300 εκείνοι υπήρξαν οι μακρινοί συνεχισταί της κληρονομίας των άλλων 300 εις τας Θερμοπύλας, όπως και οι κοντινοί πρόδρομοι του Ιερού Λόχου των Ελλήνων σπουδαστών εις το ένδοξον Δραγατσάνιον, όπου έπεσαν μαχόμενοι μέχρις ενός.
Οι Τούρκοι επέπεσαν κατόπιν εναντίον του Μεσολογγίου, το οποίον επυρπόλησαν ομού με το περίφημον ναυτικόν του. Τοιουτοτρόπως, με την καταστροφήν ταύτην ήρχισε και η γενικωτέρα ιστορία του Εθνικού ολοκαυτώματος του Μεσολογγίου, διά να ολοκληρωθή τον Απρίλιον του 1826, δεδομένου ότι οι κάτοικοι αυτού διαφυγόντες εν τω μεταξύ εις την Επτάνησον και επανακάμψαντες αργότερον με την Συνθήκην του Κιουτσούκ Καϊναρτζή το 1774, είχαν αρχίσει την ανοικοδόμησιν της πόλεως.
Το Μεσολόγγιον κατά τα έτη 1804-1820 είχε παραμείνει υπό την εξουσίαν του Αλή πασά των Ιωαννίνων. Την 20ήν Μαΐου 1821 επανεστάτησε και τούτο με τη σειράν του, και συν τω χρόνω εξελίχθη εις εν των μεγαλυτέρων κέντρων του Αγώνος, εις το οποίον μάλιστα συνέῤρεον με ιδιαιτέραν προτίμησιν πολλοί Φιλέλληνες. Προστατευόμενον γύρωθεν υπό αβαθών θαλασσίων υδάτων, έδιδε την εντύπωσιν ενός ασφαλούς καταφυγίου από την πλευράν της θαλάσσης. Η δράσις όμως αυτού κατά τα επαναστατικά έτη συμπυκνούται κυρίως εις τας δύο ιστορικάς πολιορκίας του. Η πρώτη πολιορκία έλαβε χώραν από τον Οκτώβριον μέχρι τον Δεκέμβριον του 1822, υπό τον Ομέρ Βρυώνην και τον Κιουταχήν με δύναμιν 20.000 ανδρών. Η πόλις όμως, αν και ανοχύρωτος σχεδόν από ξηράς διεσώθη, χάρις εις τον δραπετεύσαντα αιχμάλωτον Έλληνα Ιωάννην Γούναρην, κυνηγόν του Ομέρ Βρυώνη, όστις εφανέρωσε το σχέδιον επιθέσεως των Οθωμανών την παραμονήν των Χριστουγέννων (24 προς 25 Δεκεμβρίου 1822) εις τον γραμματέα του ηρωικού υπασπιστού του Μεσολογγίου και πρωταγωνιστού της μετέπειτα Εξόδου στρατηγού Δημητρίου Μακρή. Όμως οι Τούρκοι έσφαξαν κατόπιν όλα τα υπό ομηρίαν ευρισκόμενα μέλη της οικογενείας του εις την Άρταν. Ο ίδιος, το 1823 κατέφυγεν εις την Παναγίαν Ελεούσα της Κλεισούρας Μεσολογγίου, όπου ηξιώθη να γίνη Μοναχός και Κτίτωρ του Μοναστηρίου. Κατά την πρώτην πολιορκίαν μεταξύ των υπασπιστών του Μεσολογγίου ήτο και ο θρυλικός Σουλιώτης Οπλαρχηγός Μάρκος Μπότσαρης, όστις το θέρος του επομένου έτους ετραυματίσθη θανασίμως μαχόμενος νικηφόρως εις μίαν μάχην παρά το Καρπενήσιον. Η μεταφορά και η ταφή του εις το Μεσολόγγιον ήτο συγκλονιστική, όπως αναφέρεται και εις το γνωστόν δι’ αυτόν μοιρολόγι: «Θρήνος μεγάλος έγινε μέσα στο Μεσολόγγι… Το Μάρκο παν’ στην εκκλησιά, το Μάρκο παν’, παιδιά μ’ στον τάφο…».
Το Μεσολόγγιον, πριν από τη δευτέραν αυτού πολιορκίαν εθρήνησεν και τον ονομαστόν Άγγλον ποιητήν και μεγάλον Φιλέλληνα Λόρδον Βύρωνα (Μπάϋρον), όστις αφίχθη εκεί την 5ην Ιανουαρίου του 1824 και ωρκίσθη επί του τάφου του Μάρκου Μπότσαρη διά την υπέρ του Αγώνος προσφοράν του. Ο ίδιος ειργάσθη εξ ιδίων διά την οργάνωσιν του στρατού και την οχύρωσιν της πόλεως· όμως, κλονισθείσα η υγεία του μετ’ ου πολύ, την πρωίαν της Δευτέρας του Πάσχα του ιδίου έτους ετελεύτησεν. Ο θάνατος αυτού συνεκλόνισεν ολόκληρον την Ελλάδα.
Άνδρες και γυναίκες εις το Μεσολόγγιον διέτρεχον τας οδούς κλαίοντες και οδυρόμενοι. Την 2αν Μαΐου η σορός του απετέθη επί του πλοίου, το οποίον τον μετέφερεν τεταριχευμένον εις την Ζάκυνθον. Κατόπιν εστάλη εις την Αγγλίαν προς ταφήν. Την ημέραν εκείνην ο Διονύσιος Σολωμός έγραψε το ποίημα εις τον θάνατον του Λόρδου Βύρωνος, με την επωδόν: «Κλάψτε, κλάψτε ελευθεριά». Η δευτέρα πολιορκία ήρχισε τον Απρίλιον του 1825 και εκράτησε μέχρι τον Απρίλιον του 1826. Εν τω μεταξύ, από του 1823 και εξής το Μεσολόγγιον είχε οργανωθή καλύτερον και η φρουρά του ηρίθμει 4.000 άνδρας. Εκεί εξεδίδοντο τότε υπό δύο Φιλελλήνων [=του κόμητος Γαμπάν και του Ελβετογερμανού ιατρού Ιακώβου Μάγερ] δύο εφημερίδες: ο «Ελληνικός Τηλέγραφος» και τα «Ελληνικά Χρονικά», αντιστοίχως. Αρχικώς οι Μεσολογγίται αντιμετώπισαν σθεναρώς τας επιθέσεις 30.000 Οθωμανών και νυν υπό τον Κιουταχήν, αλλά τον Δεκέμβριον του 1825 όταν ο Ιμπραήμ πασάς της Αιγύπτου εκλήθη προς ενίσχυσιν και αφίχθη με τακτικόν στρατόν έμπροσθεν του Μεσολογγίου αι επιχειρήσεις των εχθρών ήσαν σθεναραί και ολίγον κατ’ ολίγον η πόλις απεκλείσθη πανταχόθεν, με αποτέλεσμα το Μαρτύριον των Πολιορκημένων να καταστή αφόρητον.
Έμπροσθεν του μεγάλου κινδύνου και του παντελούς αφανισμού οι ηγέται έλαβον την τελικήν απόφασιν να μη παραδοθούν, αλλά να προβούν εις ηρωικήν Έξοδον με τα κοφτερά σπαθία αυτών εις τας χείρας και τα όπλα γέμοντα με πυρίτιδα εκ των ονομαστών μπαρουτομύλων της Δημητσάνης. Η Χαρτογραφία της Εξόδου αποτυπούται εις εν σύγχρονον πόνημα του Τρικαλινού Αγρονόμου-Τοπογράφου Μηχανικού Θεοδώρου Χρ. Μυλωνά, εκδοθέν το 2017 υπό της «Ενωμένης Ρωμηοσύνης».
Η ηρωική απόφασις της Φρουράς των Ελευθέρων Πολιορκημένων, υπό τον γενικόν αρχηγόν αυτών, στρατηγόν Αθανάσιον Ραζηκότσικαν, ενέπνευσε κατόπιν και τον λαϊκόν στιχουργόν όπως συνθέση τους κατωτέρω συγκινητικούς Δημοτικούς στίχους: «Όλα τα κάστρα πέσανε και δώσαν’ τα κλειδιά τους. Το Μεσολλόγι, το μικρό, Τουρκιά δεν προσκυνάει..!».
Ο πολεμιστής Ιεράρχης Επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ μετ’ άλλων τεσσάρων Ιερέων εκοινώνησε τότε εμπεριστάτως τα πλήθη με χώμα και θαλάσσιον αλμυρόν ύδωρ, ελλείψει άρτου και οίνου, ο δε μαχητικός Μεσολογγίτης προεστώς Χρήστος Καψάλης μετέβαλε την οικίαν του εις πυριτιδαποθήκην, ώστε εάν παραστή ανάγκη να ανατιναχθούν εις τον αέρα οι εναπομείναντες, ομού μετά των Τούρκων, όπως και εγένετο. Εις την ιστορίαν έμεινε και ο εκ Μποχωρίου εφημέριος του Ιερού Ναού του Αγίου Παντελεήμονος Παπά Παναγιώτης Μπουγάτσας, τιμηθείς αργότερον υπό του Βασιλέως Όθωνος Α΄, όστις από της ενάρξεως της πολιορκίας έτρεχεν από ντάπιας εις ντάπιαν κοινωνών τους ψυχοῤῥαγούντας και παρηγορών αυτούς διά λόγων καταλλήλων, κατά τας διαβεβαιώσεις του στρατηγού Δημητρίου Μακρή.
Η νύκτα Σαββάτου του Λαζάρου προς Κυριακήν των Βαΐων του 1826, ημερολογιακώς 10η Απριλίου, ημέρα του Μαρτυρίου του προ πενταετίας απαγχονισθέντος εν ΚΠόλει Εθνοϊερομάρτυρος Πατριάρχου Αγίου Γρηγορίου του Ε΄, ήτο η μακάβριος νύξ. Τα μεσάνυκτα ήρχισεν εις τρεις φάλαγγας η Μαρτυρική Έξοδος του πλήθους διά τον Σταυρικόν Γολγοθάν, με αρχηγούς: τον Κίτσον Τζαβέλαν, τον Δημήτριον Μακρήν και τον Νότην Μπότσαρην. Αλλ’ η γενναία αυτή επιχείρησις είχε προδοθή εις τον εχθρόν από κάποιον αυτομολήσαντα Βούλγαρον την προηγουμένην νύκτα, υπηρετούντα πρότερον εις την φρουράν του Μεσολογγίου.
Διά μιας εκλονίσθησαν οι Έλληνες και οι Φιλέλληνες, και όπως είναι φυσικόν επήλθε σύγχυσις, ταραχή και αταξία. Το αποτέλεσμα ήτο φρικτόν. Ηκολούθησαν πολύνεκροι οδομαχίαι και πόλεμος σώμα με σώμα. Εν τέλει, ο ηρωικός προεστώς Χρήστος Καψάλης ανετινάχθη εις τον αέρα με 400 γυναικόπαιδα, γέρους και αρρώστους, ομού με αρκετάς δεκάδας Τούρκων κατά την έσωθεν της πόλεως εισβολήν. Το ίδιον συνέβη και με τον Ρωγών Ιωσήφ, όστις ανετινάχθη και ούτος εις τον αέρα ομού με πολλά γυναικόπαιδα εις την μικράν νήσον Ανεμόμυλος. Η πράξις αυτή ήτο η εσχάτη πνοή του Μεσολογγίου. Η ερημωθείσα πόλις περιήλθε κατόπιν την 12ην Απριλίου 1826 εις τας χείρας των Τούρκων.
Αι ημέτεραι απώλειαι δεν είναι πλήρως εξηκριβωμέναι. Πιστεύεται, ότι εις τας τρεις φάλαγγας των Εξοδιτών συμμετείχον 2.500 άτομα, εκ των οποίων διεσώθησαν 1.300 και εκ τούτων μόνον επτά γυναίκες. Συμφώνως με έτερον υπολογισμόν, κατά την δευτέραν πολιορκίαν του Μεσολογγίου υπήρχον 4.500 πολεμισταί και 8.000 άμαχοι, εκ των οποίων εφονεύθησαν συνολικώς 3.600 πολεμισταί και 7.000 άμαχοι.
Ο λόγιος Μεσολογγίτης πολιτικός και ιστορικός Σπυρίδων Τρικούπης, διατελέσας πρώτος πρωθυπουργός του ελευθέρου Ελληνικού Κράτους, όστις συνέγραψε και τετράτομον περισπούδαστον Ιστορίαν της Ελληνικής Επαναστάσεως, εκδοθείσαν το πρώτον εν Λονδίνω το 1860, και αφιεροί πολλάς σελίδας διά τα διαδραματισθέντα εν αυτώ, γράφει συγκεκριμένως διά την ηρωικήν Έξοδον των συμπατριωτών του τα εξής:
«Αλλ’ η πόλις του Μεσολογγίου, η δοξάσασα την Ελλάδα ζώσα, έμελλε να την αναστήση και πεσούσα· διότι αποδείξασα πασιφανώς, ότι Έλληνες και Τούρκοι ήσαν εις το εξής ασυμβίωτοι και αδιάλλακτοι, επετάχυνε διά της σωτηριώδους παρεμβάσεως των Τριών Δυνάμεων το ευτυχές τέρμα της επαναστάσεως. Χίλιοι εννεακόσιοι ηριθμήθησαν οι κατά διαφόρους τρόπους αποθανόντες επί της πολιορκίας Έλληνες· άδηλον πόσοι οι αποθανόντες εκ των υπό τον Κιουταχήν, διότι όπως και άλλοτε είπαμεν, δεν διατηρούνται παρά τοις ατάκτοις στρατολόγια, και άλλοι μεν αυτογνωμόνως έρχονται, άλλοι δε άνευ αδείας απέρχονται· αλλ’ οι υπό τον Ιμβραήμ οπλοφορούντες τακτικοί, απαριθμηθέντες μετά την άλωσιν της πόλεως, ευρέθησαν 3.500, εν ω οι υπ’ αυτόν ελθόντες εις την πολιορκίαν ήσαν κατά μεν τινας 8.000, κατ’ άλλους δε 10.000. Εντεύθεν καταφαίνεται επί ποία τιμή ηγοράσθησαν τα ερείπια της πόλεως και οποίοι εφάνησαν οι υπέρμαχοί της». Η θυσία, λοιπόν, της «Ιεράς Πόλεως» δεν ήτο ματαία. Το γεγονός τούτο συνεκλόνισε την υφήλιον και προεκάλεσεν έν τεράστιον κύμα φιλελληνισμού, όπερ συνετέλεσεν επί πολύ εις την μεταστροφήν των πνευμάτων της κοινής γνώμης εις την Ευρώπην, καθώς και εις την τελικήν παρέμβασιν των Μεγάλων Δυνάμεων προς διάσωσιν της Ελληνικής Επαναστάσεως.
Μετά ταύτα το Μεσολόγγιον παρέμεινεν εν ερειπίοις εις την κατοχήν των Τούρκων μέχρι της 29ης Μαΐου 1829, οπότε παρεδόθη εις τας Ελληνικάς αρχάς. Εν συνεχεία ήρχισε βαθμιαίως να αναγεννάται εκ της τέφρας, προσφέρον μεγάλας υπηρεσίας προς την Πατρίδα. Κατά την νέαν φάσιν του ελευθέρου Έθνους-Κράτους, με την προσφοράν εξόχων ανδρών, πολιτικών τε και πνευματικών. Εξ αυτού προήλθον πέντε (5) πρωθυπουργοί της Ελλάδος, όπως: Σπυρίδων Τρικούπης, Ζηνόβιος Βάλβης, Δημήτριος Βάλβης, Επαμεινώνδας Δεληγιώργης και ο περιώνυμος Χαρίλαος Τρικούπης, ο μεγάλος πρόδρομος της Ελληνικής αναγεννήσεως και ο δημιουργικός θεμελιωτής του Νεοελληνικού φιλελευθερισμού. Μεσολογγίται υπήρξαν επίσης οι ποιηταί και πεζογράφοι, όπως: Κωστής Παλαμάς (εκ πατρός), Μιλτιάδης Μαλακάσης, Γεώργιος Δροσίνης, Αντώνιος Τραυλαντώνης και άλλοι, καθώς και πολλοί διαπρεπείς στρατηγοί και ναύαρχοι. Εκ τούτων αξίζει να μνημονευθή ο Μεσολογγίτης αρχιστράτηγος του Ελληνικού Στρατού κατά την Μικρασιατικήν Εκστρατείαν Αναστάσιος Παπούλας, όστις μεταξύ των άλλων περιοχών κατέλαβε τότε εις αντίποινα την 4ην Ιουλίου 1921 και την πατρίδα πορθητού του Μεσολογγίου του Οθωμανού στρατηγού Μεχμέτ Ρεσίτ πασά-Κιουταχή, την Κιουτάχειαν· ήτοι το αρχαίον Κοτύαιον της Φρυγίας, πόλιν της σημερινής ΒΔ Τουρκίας και πιθανήν πατρίδα του πατρός της μυθογραφίας Αισώπου, γεννηθέντος περί το 600 π.Χ. Διά το Μεσολόγγιον, την «Ιεράν Πόλιν» της Ελλάδος, ήτις εχάρισεν εις την Ελληνικήν Ιστορίαν μίαν των ενδοξοτέρων σελίδων αυτής, έχουν γράψει και ομιλήσει πλείστοι ιστορικοί, ποιηταί και πεζογράφοι, μεταξύ αυτών και ο μεγάλος ποιητής Κωστής Παλαμάς, γεννηθείς εν Πάτραις εκ πατρός Μεσολογγίτου ως ελέχθη, όστις έχει υμνήσει την υπάρχουσαν λιμνοθάλασσαν εις την συλλογήν του: «Καημοί της Λιμνοθάλασσας», όπου εκεί διήλθε και τα πρώτα νεανικά του χρόνια.
Σπουδαίον έργον, το οποίον παριστά την ηρωικήν εκείνην «Έξοδον του Μεσολογγίου» είναι ο αυθεντικός πίναξ του Θηβαίου εμπνευσμένου ζωγράφου Θεοδώρου Βρυζάκη (1853), όστις φιλοξενείται μονίμως εις την Εθνικήν Πινακοθήκην της Ελλάδος-Μουσείον Αλεξάνδρου Σούτζου. Ο πίναξ ούτος μετεφέρθη εφέτος προς έκθεσιν εις το ενταύθα «Τρικούπειον Πολιτιστικόν Κέντρον Μεσολογγίου», ένεκα της Επετειακής 200ετηρίδος της Εξόδου των Ελευθέρων Πολιορκημένων. Εις την μνήμην όμως των Πανελλήνων, το Μεσολόγγιον έχει χαραχθή με ανεξίτηλα γράμματα ως «Μαρτυρική Πόλις». Επισφραγίζεται δε τούτο και με τον υπ’ αριθμόν 645 Αναγκαστικόν Νόμον του 1937, δι’ ου εχαρακτηρίσθη επακριβώς ως «Ιερά Πόλις», εις ανάμνησιν της ηρωικωτάτου αυτής συμβολής κατά την Επανάστασιν του 1821, και ιδίως εις ανάμνησιν της περιφήμου Εξόδου κατά το 1826. Ήτο η Έξοδος εκείνη ήτο η έκφρασις διά μίαν ακόμη φοράν της αποφασιστικής ψυχής του Ελληνισμού, όταν καλείται εκ των πραγμάτων διά να επαληθεύση την αξίαν μερικών βασικών ιδανικών, καθώς παρατηρεί και ο έξοχος Λαογράφος Κωνσταντίνος Ρωμαίος εις τον Β΄ τόμον της Λαογραφικής και Γεωγραφικής Εγκυκλοπαιδείας διά την Ελλάδα (Αθήναι 1969, σελ. 175). Κάτι τι ανάλογον συνέβη εις τας Θερμοπύλας ή εις το Ζάλογγον ή εις το Αρκάδιον της Κρήτης. Ακριβώς δι’ αυτό η Έξοδος εκείνη κατέληξεν εις ολοκαύτωμα και συνεκλόνισεν άπαντα τον τότε κόσμον. Με την υπ’ αριθ. 3941/15.1.1998 απόφασιν της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, επετράπη να χαρακτηρίζωνται εις τας εορτίους Ακολουθίας των Βαΐων» «Νεομάρτυρες» οι πεσόντες κατά την Έξοδον, με την εξής καταληκτήριον μνείαν: «Ιωσήφ και Πορφυρίου των Αρχιερέων και πάντων των σύν αυτοίς τελειωθέντων Νεομαρτύρων». Προσέτι, η Ιερά Σύνοδος έδωκε την ευλογίαν όπως προστεθή και ο τιμητικός δοξολογητικός στίχος: «Ευλογητός ει ο Θεός, ο δείξας γενναίους υπέρ Σου, αθλούντας τους Νεομάρτυρας, ο υπερεύμνητος και υπερένδοξος».
Η επέτειος του ιστορικού και δραματικού γεγονότος εορτάζεται με επίκεντρον το Μεσολόγγιον κατ’ έτος από του 1869 και εντεύθεν, την εσπέραν του Σαββάτου του Λαζάρου και την Κυριακήν των Βαΐων. Αποτελεί δε αύτη διά το Μεσολόγγιον την «μεγάλην εορτήν», εις την οποίαν πάντοτε συμμετέχει επισήμως το ημέτερον Ελληνικόν Έθνος, το οποίον κατά κανόνα αντιπροσωπεύεται υπό μελών της Κυβερνήσεως, ενώ το Πολεμικόν Ναυτικόν μετέχει με πλοία και ναυτικά αγήματα.
Ολόκληρος η πόλις κατά την επέτειον ταύτην στολίζεται με δάφνας, με σημαίας, με εικόνας των ηρώων και με όπλα των Αγωνιστών. Ο πανηγυρισμός γίνεται κυρίως με πομπήν, καθ’ ην μεταφέρεται και η Εικών της Εξόδου. Πρόκειται διά μίαν επιβλητικήν και συμβολικήν ιεράν πομπήν.
Η Εικών της Εξόδου, ήτις παριστά την θυσίαν και την αποθέωσιν των Μαρτύρων, στηρίζεται επί εντυπωσιακού θρόνου και μεταφέρεται από τον Μητροπολιτικόν Ναόν του Αγίου Σπυρίδωνος εις το «Ηρώον», ήτοι εις τον τόπον όπου ήτο ο Προμαχών των Αγωνιζομένων, τον τόπον όπου εβίωσαν μεγάλας ψυχικάς δοκιμασίας κατά τας ώρας των εχθρικών επιθέσεων, και όστις νυν έχει μεταβληθή εις ένα ευλαβικόν χώρον ηρωικών τάφων. Ετέρα εορτή, εθνικού χαρακτήρος και αύτη, είναι το λεγόμενον «πανηγύρι του «Άη-Συμιού», όπως το ονομάζουν οι εντόπιοι, η πανήγυρις δηλαδή ήτις γίνεται κατά το τριήμερον της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος, εις ανάμνησιν των Αγωνιστών της Εξόδου, εξ όσων εσώθησαν εκ των Ελευθέρων Πολιορκημένων εις το Μοναστήριον του Αγίου Συμεών του Θεοδόχου κατά τον χαλασμόν της νύκτας του Λαζάρου 10 Απριλίου 1826. Το Μοναστήριον τούτο ευρίσκεται 7 χλμ. ΒΑ του Μεσολογγίου και η θέσις του διακρίνεται από την εθνικήν οδόν ένεκα ενός τεραστίου λευκού μαρμαρίνου Σταυρού, όστις έχει στηθή εις τον εκείσε λόφον, εις το τέλος της οδού της Μαρτυρικής Εξόδου. Εις αυτόν τον εορτασμόν προσδίδουν γραφικόν και ηρωικόν τόνον οι «Αρματωμένοι», όπως αποκαλούνται, τη συνοδεία εκατοντάδων καβαλαραίων. Κατόπιν οι πανηγυρισταί, αφού επιστρέψουν με πομπήν από το Μοναστήριον του Αγίου Συμεών, διαπεραιούνται με πλεούμενα εις την μικράν νήσον της Κλεισόβης, ένθα τελείται νέα πανήγυρις εις τον εκείσε Ιερόν Ναόν της Αγίας Τριάδος.
Κατά το παρόν Σωτήριον Επετειακόν έτος 2026 η πόλις του Μεσολογγίου εγνώρισεν ιδιαιτέραν δόξαν και τιμήν, ένεκα της 200ετηρίδος από την θρυλικήν εκείνην Έξοδον των Ελευθέρων Πολιορκημένων (1826-2026).
Εις τα πλαίσια των τελεσθέντων λαμπρών εκδηλώσεων, με πρωτοβουλίαν του επιτοπίου Σεβασμιωτάτου Ιεράρχου κ. Δαμασκηνού μετεφέρθη εξ Αγίου Όρους εις την τιμωμένην πόλιν την 30ήν Απριλίου και η Έφεστιος Εικών του Άξιόν Εστιν, ήτις παρέμεινεν έως την 9ην Μαΐου προς αγιασμόν των πιστών. Η υποδοχή αυτής εγένετο εις τον Μητροπολιτικόν Ναόν του Αγίου Σπυρίδωνος και συνεκέντρωσε χιλιάδας πιστούς εκ διαφόρων περιοχών εντός και εκτός της χώρας μας.
Εξαίρετον κόσμημα της πόλεως του Μεσολογγίου αποτελεί ο μοναδικός εν Ελλάδι «Κήπος των Ηρώων» με τον «Τύμβον των Πεσόντων», το κοινώς καλούμενον «Ηρώον». Ο Κήπος έχει επιφάνειαν 20 τετραγ. χλμ.,
και προσδίδει την εκπληκτικήν εντύπωσιν, ότι πρόκειται διά τα «Ηλύσια Πεδία» του νεωτέρου Ελληνισμού. Ιδρυτής αυτού με πρωτοβουλίαν του αλησμόνητου μνήμης Κυβερνήτου Ιωάννου Καποδιστρίου, υπήρξεν ο υπασπιστής εις το Φρουραρχείον του Μεσολογγίου λοχαγός Κουρκουτσάκης, διά τούτο και επί πολλά έτη η τοποθεσία αύτη ωνομάζετο «Κήπος του Κουρκουτσάκη». Ο ρηθείς χώρος επεξετάθη με την πάροδον των χρόνων και κατέστη πολλαπλάσιος του αρχικού. Και αφού επλουτίσθη και περιεφράχθη, σήμερον αποτελεί ασφαλώς το πλέον εντυπωσιακό πάρκον της χώρας μας.
Ενταύθα δεσπόζουν αι προτομαί και τα ταφικά μνημεία των πρωταγωνιστών της εποποιίας του Μεσολογγίου: Του Μάρκου Μπότσαρη, του Χρήστου Καψάλη, του Επισκόπου Ρωγών Ιωσήφ, του Αθανασίου Ραζηκότσικα, του Λόρδου Βύρωνος όπου εδώ έχουν ενταφιασθή και τα σπλάχνα του, του Άγγλου πλοιάρχου Άστιγξ, του στρατηγού Δημητρίου Μακρή, του Γεωργίου Κίτσου, του Στουρνάρα, του Βλαχοπούλου, του Τσέλου και πολλών άλλων Ελλήνων τε και Φιλελλήνων. Εδώ ευρίσκεται επίσης και το μνημείον του στρατηγού Θεοδώρου Γρίβα, τελευτήσαντος το 1862. Την μεγάλην συνεισφοράν των Φιλελλήνων, υλικήν, ηθικήν και αίματος, ιστορεί με απόλυτον τεκμηρίωσιν ο γεννηθείς το 1852 εις το Αργοστόλιον της Κεφαλληνίας Μπάμπης (Χαράλαμπος) Άννινος, εις το βραβευθέν υπό της Ακαδημίας Αθηνών σπουδαίον έργον του, υπό τίτλον: «Οι Φιλέλληνες του 1821». Εις το έργον του περιλαμβάνεται πλήρης κατάλογος των πεσόντων, κατά τον Αγώνα, Φιλελλήνων, με αναφοράν εις την εθνικότητα, τον τόπον και την χρονολογίαν του θανάτου των. Ως γνωστόν, ο φιλελληνισμός υπήρξεν από την αρχαιότητα, όλως ιδιαιτέρα δύναμις του Ελληνισμού, ως ανταύγεια του Ελληνικού πνεύματος. Με την έναρξιν της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821, αν και το κλίμα εις τα Ευρωπαϊκά ανακτοβούλια ήτο εχθρικόν από την υπόστασιν της τριμόρφου Εριννύος της Ιεράς Συμμαχίας, ήτις κατεδίωκε και κατέπνιγεν απηνώς τα ευοίωνα σπέρματα της ελευθερίας, αρδευθέντα διά χειμάρρων ευγενών αιμάτων, εν τούτοις οι λαοί της Ευρώπης και ουχί μόνον, χάρις εις το ορμέφυτον, όπερ έταξεν ο Θεός εις την συνείδησιν αυτών, συνεισθάνθησαν αμέσως την σημασίαν του κινήματος των Ελλήνων, εννοήσαντες ότι είχε χαρακτήρα πολύ σοβαρώτερον παρά τα σύγχρονα εν Ισπανία, Πορτογαλλία και Ιταλία μεμονωμένα φιλελεύθερα κινήματα, ετάχθησαν εν τάχει υπέρ των αγωνιζομένων Ελλήνων. Πρόκειται διά μίαν έμπρακτον διαμαρτυρίαν κατά της γενικής καταπιέσεως την εποχήν εκείνην.
Ούτω, λοιπόν, εδημιουργήθη εν ακάθεκτον φιλελληνικόν ρεύμα λαού και επωνύμων, από τα Ουράλια μέχρι τας ακτάς του Ατλαντικού και πέραν τούτων, γεγονός το οποίον συνέβαλεν ουσιαστικώς εις την απελευθέρωσιν της πατρίδος των Ελλήνων. Συγκεκριμένως, έντονος φιλελληνική δραστηριότης προς αποστολήν ανθρωπιστικής βοηθείας ανεπτύχθη εις την Ρωσίαν, την Ολλανδίαν, το Βέλγιον, την Δανίαν, την Σουηδίαν και την Αμερικήν, όπου η διακήρυξις του Προέδρου αυτής Τζέιμς Μονρόε το 1823 ανεγνώρισε τον απελευθερωτικόν χαρακτήρα της Ελληνικής Επαναστάσεως. Αι κυριώτεραι όμως πηγαί του φιλελληνικού ρεύματος ήσαν η Γερμανία, όπου υπεβοήθει την φιλελληνικήν εξέγερσιν ο φιλάρχαιος ενθουσιασμός, η αγάπη προς τα Ελληνικά Γράμματα και την Ελληνικήν σοφίαν. Ομολογουμένως, την μεγάλην πλειονότητα εις την φάλαγγα των κατά προσέγγισιν 286 φιλελλήνων έχουν οι Γερμανοί, ανερχόμενοι εις 121 τω αριθμώ. Εκ των Γερμανών δε πάλιν οι περισσότεροι είναι Πρώσοι. Εις την χορείαν των μεγαλυτέρων φιλελλήνων και ευεργετών της Ελλάδος, εξέχουσαν θέσιν κατέχει ο Βασιλεύς της Βαυαρίας Λουδοβίκος Α΄, πατήρ του Βασιλέως της Ελλάδος Όθωνος Α΄, όστις εδαπάνησεν από την προσωπικήν του περιουσίαν τεράστια ποσά προς διατήρησιν και σωτηρίαν της Ελληνικής Επαναστάσεως, και κατά διαταγήν του οποίου κατεσκευάσθησαν εις το Μόναχον ολίγα έτη μετά την Επανάστασιν τα Μετάλλια των Ελλήνων πρωταγωνιστών· με πρώτον το Χαλκούν Μετάλλιον του Εθνεγέρτου Παλαιών Πατρών Γερμανού, βαστάζοντος εις τας χείρας το Λάβαρον της Επαναστάσεως και περιστοιχιζομένου υπό Αγωνιστών εις την Αγίαν Λαύραν των Καλαβρύτων την 25ην Μαρτίου 1821.
Η Γαλλία επίσης συνέβαλε κατά πολύ, ένεκα του επί της πολιτικής επιδρώντος αισθηματικού χαρακτήρος της φιλολογίας και της τέχνης, ίσως δε και το φιλοπόλεμον του λαού μένος, το ανακοπέν αιφνιδίως μετά την πτώσιν του Κορσικανού τιτάνος, Ναπολέοντος Βοναπάρτου. Ισχυρός παράγων προσετέθη κατόπιν ο εν Αγγλία φιλελληνισμός, ο αναπτυχθείς κυρίως αφ’ ότου η θυσία του Λόρδου Βύρωνος εξηύγενε τον Ελληνικόν Αγώνα.
Εις ό,τι αφορά το Μεσολόγγιον, κορυφαίαι μορφαί εκ των Φιλελλήνων αυτού ήσαν ο ρηθείς Άγγλος ποιητής Λόρδος Βύρων, όστις ενέψυχωσε τα μέγιστα τους Αγωνιστάς· ο Γερμανός αντιστράτηγος Αλβέρος Νόρμαν, όστις ανέλαβεν επιχειρήσεις εις τον επέκεινα τούτου Ηπειρωτικόν χώρον· και ο φιλελεύθερος Ελβετός Ιάκωβος Μάγερ, όστις ειργάσθη διά την οργάνωσιν του Νοσοκομείου του Μεσολογγίου.
Το κατακόρυφον όμως της εξάψεως του φιλελληνισμού εσημειώθη μετά την πτώσιν του Μεσολογγίου. Η θερμή τέφρα του ηρωικού ολοκαυτώματος, διασκορπισθείσα ανά τον κόσμον, εφλόγιζε τας ψυχάς και ανεῤῥίπιζεν εν αυταίς το πυρ του ενθουσιασμού. Τούτο επεβεβαίωσεν αργότερον εν τη Γαλλική Βουλή και ο Φιλέλλην Γάλλος βαρώνος και στρατηγός Κάρολος-Νικόλαος Φαβιέρος, λέγων:
«Η πτώσις του Μεσολογγίου εξήψε εις άκρον τον ενθουσιασμόν και η θέα έθνους ολοκλήρου, βαδίζοντος εις το μαρτύριον ή την ανεξαρτησίαν, επλήρωσε τους λαούς από σέβας και συμπάθειαν. Φωνή λαού, φωνή Κυρίου. Η φωνή των λαών ελάλησε προς τους βασιλείς. Υπήκουσαν ούτοι, και τείνοντες αρωγόν προς τους Έλληνας χείρα, απεφάσισαν να καταστήσουν συμπάρεδρόν των τον ευγενή τούτον λαόν. Και ο πρώτος των λαών τούτων υπήρξεν ο Γαλλικός, πρώτος των Βασιλέων Κάρολος ο Ι΄. Υπηρετούμενος με ζήλον από τους υπουργούς του Λαφερονναί και Πολινιάκ, από το άμεμπτον ναυτικόν μας, από τον αρχηγό του Δεριγνύ, έσυρε τους συμμάχους του εις την γενναίαν απόφασιν».
Εις το κέντρον του Κήπου του Μεσολογγίου ίσταται ο Τύμβος των Πεσόντων, κατ’ απομίμησιν του «Μυκηναϊκού Τύμβου», θεμελιωθείς τον Οκτώβριον του 1838 υπό των Βασιλέων Όθωνος Α΄ και Αμαλίας. Η πρώτη ιδέα κατασκευής αυτού προετάχθη το 1829 υπό του Κυβερνήτου Ιωάννου Καποδιστρίου, ώστε εις το εσωτερικόν του, συμφώνως με την υπ’ αριθ. 12.449 απόφασιν της 14ης Μαΐου 1829 του αοιδίμου Κυβερνήτου, να ταφούν τα οστά γνωστών και αγνώστων ηρώων. Ο Τύμβος φέρει ένα λέοντα, θυμίζοντα τον αρχαίον λέοντα της Χαιρωνείας [= δωρηθέντα υπό των Βασιλέων Όθωνος Α΄ και Αμαλίας], και ένα επίσης μαρμάρινον Σταυρόν [= δωρηθέντα υπό των μετέπειτα Βασιλέων Γεωργίου Α΄ και Όλγας]. Κατ’ ουσίαν, ο Σταυρός συμβολίζει το Μαρτύριον της θυσίας, ενώ το λεοντάριον εκφράζει το μέγα φρόνημα των πολεμιστών.
Εις το Ηρώον του Μεσολογγίου, υπήρχε μέχρι του 1862 και εν εξαίρετον γλυπτικόν αριστούργημα, το άγαλμα «της Κόρης της Ελλάδος», έργον του γλύπτου Δαυΐδ Νταζέρ. Κατά τα γεγονότα όμως της Οθωνικής πτώσεως το Φθινόπωρον του 1862, όπου εις την πόλιν τα επεισόδια ταύτα έλαβον την ονομασίαν «Γριβαϊκά», εκ του ονόματος του πανισχύρου στρατηγού Θεοδώρου Γρίβα, όστις τότε εξήγειρε την Ρούμελην και εισέβαλεν επικεφαλής 7.000 ενόπλων και κατέλαβε το Μεσολόγγιον, έθραυσαν την κεφαλήν και τους πόδας του γλυπτού τούτου αριστουργήματος. Ένεκα τούτου, το γλυπτόν μετεφέρθη κατόπιν εις το Εθνολογικόν Μουσείον, ενώ εις την θέσιν του ετοποθετήθη ομοίωμα αυτού Έλληνος γλύπτου.
Διά την μεγίστην πλειοψηφίαν των Ελλήνων και διά σύμπαντα τον Ελληνισμόν, η Μαρτυρική φωνή των Εξοδιτών του Μεσολογγίου, αποτελεί πράγματι μίαν θεόπνευστον προσταγήν, ήτις υπενθυμίζει εις τας νεωτέρας γενεάς το απαρέγκλιτον καθήκον να φανούν άξιαι του προγονικού κλέους, αναδεικνύουσαι την αγίαν των Ελλήνων Πατρίδα, όπως ακριβώς μας την εκληροδότησαν οι θυσιασθέντες κατά τους μακραίωνας Εθνικούς Αγώνας.
Αξιοπρόσεκτος τυγχάνει και η κατά πολύ εμπνευσμένη και λίαν ιστορική, πιστεύω, υπ’ αριθ. 3031 Εγκύκλιος της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας Ελλάδος επί τη ενάρξει των εορτασμών της 200ετηρίδος (1821-2021), μνημονεύουσα και την ηρωικήν Έξοδον του Μεσολογγίου: «Η Εκκλησία πανηγυρίζει την Επανάστασιν ως εν πνευματικόν γεγονός. Πανηγυρίζει τον Αγώνα διά την Ανεξαρτησίαν και την Παλιγγενεσίαν ως τύπον του διαχρονικού αγώνος του ανθρώπου κατά της τυραννίας και της δουλείας τόσον της εξωτερικής, όσον και της εσωτερικής. Με άλλα λόγια, η Εκκλησία πανηγυρίζει το 1821 ως μίαν άλλην Έξοδον από την νοητήν Αίγυπτον, πράγμα το οποίον υποδηλούται και με τον εξαιρετικώς συμβολικόν αγιογραφικώς εορτασμόν της ηρωικής Εξόδου του Μεσολογγίου. Αυτό το νόημα με το οποίον η Εκκλησία συνέδεσε από την αρχήν τον εορτασμόν της Εθνικής Παλιγγενεσίας, ως μερικήν δηλαδή πραγμάτωσιν μέσα εις την ιστορικήν συγκυρίαν του λουτρού παλιγγενεσίας του όλου ανθρώπου (Τίτ. γ΄, 5)».
Αξίζει δε να μνησθώμεν και τα όσα είπεν ακροτελευτίως ο αοίδιμος
Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χριστόδουλος εις μίαν εκδήλωσιν εν τη Βουλή των Αθηνών το 2006, με την συμπλήρωσιν 180 ετών από την Έξοδον του Μεσολογγίου:
«Το Μεσολόγγι [είπε] δεν έπεσε ποτέ! Έγινε αγίασμα τω Κυρίω και από το ύψος εκείνο διδάσκει την αρετή, την αξιοπρέπεια, τον πιο αγνό και άδολο πατριωτισμό, την πιο πιστή προσήλωση στο ακριβό δώρο του Θεού στον άνθρωπο, την ελευθερία… Σε αυτή την άθικτη δόξα του
Μεσολογγίου υποκλινόμεθα οι Πανέλληνες ευλαβικά»!
Ταύτα εν κατακλείδι επαναλαμβάνομεν και ημείς εν τη ώρα ταύτη,
όλως ευλαβώς και μετά πολλής εν Κυρίω αγάπης.
Έτη πολλά και ευλογημένα!
