Χρήστος Στρυφτός: «Έξοδος του Μεσολογγίου – 200 χρόνια ένδοξης ιστορίας»

«Έξοδος του Μεσολογγίου – 200 χρόνια ένδοξης ιστορίας», φέρει τον τίτλο άρθρο του ιστορικού (BA, MA)/ελεύθερου αρθρογράφου, Χρήστου Στρυφτού.

Στις 10 Απριλίου του 1826 οι πολιορκημένοι του Μεσολογγίου αποφασίζουν πολεμικό σχέδιο για την ηρωική τους «Έξοδο» από την Ιερά Πόλη, ύστερα από πολλά δεινά, κακουχίες και δυστυχίες που τους είχαν βρει λόγω της δεύτερης και πιο σκληρής πολιορκίας του Ιμπραήμ πασά.

Οι Έλληνες με την επιτυχή γι’ αυτούς έκβαση της μάχης στην Κλείσοβα δεκαπέντε ημέρες πριν την «Έξοδο», ανακτούν για λίγο το κουράγιο και την αυτοπεποίθησή τους. Όμως οι τελευταίες τροφοδοσίες για τους πολιορκημένους στο Μεσολόγγι είχαν πραγματοποιηθεί τέλη Γενάρη του 1826 γιατί δυστυχώς έκτοτε ο στόλος του Ιμπραήμ κατέκλεισε σχεδόν όλη την λιμνοθάλασσα μέχρι και το Μάρτη με την κατάληψη των νησίδων Βασιλάδι, Ντολμά κι Αιτωλικού κι αυτό επιπλέον λόγω της επιμονής του Μέτερνιχ να ελέγχει αυτός και οι Οθωμανοί σύμμαχοί του το εμπόριο σ΄ ολόκληρο το Λεβάντε κι ευρύτερα. Ο ναύαρχος Μιαούλης στις 5 Απριλίου 1826 στέλνει επιστολή στους Υδραίους από τον Πεταλά Εχινάδων και επιβεβαιώνει με θλίψη την άσχημη κατάσταση στο Μεσολόγγι καθώς αναφέρει πως η παραβίαση του κλοιού της πολιορκίας των Οθωμανών καθίσταται πλέον ακατόρθωτη.

Από την επιστολογραφία της φρουράς του Μεσολογγίου διαβάζουμε πως οι πολιορκημένοι είχαν αναγκαστεί να τρώνε φύκια θαλάσσης, ποντικούς και πίτουρα. Τα ελάχιστα τρόφιμα των πολιορκημένων Μεσολογγιτών είχαν τελειώσει ενώ η πείνα, οι ασθένειες, τα υγειονομικά προβλήματα και η έλλειψη πόσιμου νερού τους είχαν γονατίσει σε τρομερή εξαθλίωση σε σημείο τέτοιο όπου τελικώς οι συλλογισμοί τους συνέκλιναν με απίστευτο σθένος ψυχής για την πραγμάτωση της «Εξόδου». Στο κείμενο της απόφασης για την «Έξοδο» παρουσιάζεται το μεγαλείο γενναιότητας, ηρωισμού και ηθικού ανθρωπισμού καθώς αποτυπώνεται εγγράφως η αλληλεγγύη μεταξύ των συναγωνιστών σε περίπτωση τραυματισμού ή σωματικής βλάβης ακόμη και σε αυτό το χαώδες σκηνικό που εκτυλίσσονταν.

Η φρουρά των πολιορκημένων του Μεσολογγίου είχε χωριστεί σε τρία τμήματα. Σύμφωνα με τα απομνημονεύματα του αγωνιστή Σπυρομήλιου, το ένα τμήμα στα αριστερά του φρουρίου διοικούνταν από τον σουλιώτη οπλαρχηγό Κίτσο Τζαβέλλα και είχε στόχο να κάνει έξοδο από την γέφυρα της Λουνέττας, το δεύτερο τμήμα υπό διοικήσεως στρατηγού Δημήτρη Μακρή θα πολεμούσε απέναντι από την Λουνέττα με στόχο την αντιμετώπιση του εχθρού πορευόμενο σταδιακά στους πρόποδες του βουνού και το τρίτο τμήμα διοικούμενο από τον οπλαρχηγό Νότη Μπότσαρη θα προστάτευε όλα τα γυναικόπαιδα που με ασφάλεια θα τα οδηγούσε προς το βουνό και θα έφθαναν σε σημείο επικοινωνίας με τις συμμαχικές δυνάμεις της Κλείσοβας.

Ήταν 2 η ώρα ξημερώματα 11ης Απριλίου 1826 και οι πολιορκημένοι στο Μεσολόγγι αγωνιούν να έρθει το σύνθημα για να κάνουν την θρυλική «Έξοδο» τους. Ο αγωνιστής Νικόλαος Κασομούλης ήταν μέσα στην μάχη εκείνη την νύχτα και προσευχόμενος στην Παναγία περιγράφει παραστατικότατα με διαλόγους στα απομνημονεύματά του όλο το χρονικό της εξόδου, καθώς οι σφαίρες έπεφταν σαν το χαλάζι, ακούγονταν φωνές μαζί με θόρυβο από τα παλλόμενα γιαταγάνια ενώ το φεγγάρι είχε χαθεί από ένα μίγμα καπνού πυρκαγιών και των πολεμικών βολών.

Αναφέρει ο Κασομούλης πως εισερχόμενοι στο Μεσολόγγι οι Οθωμανοί πολιορκητές κατέσφαζαν ανελέητα αρκετούς αμάχους ενώ πολλά γυναικόπαιδα στην προσπάθειά τους να ξεφύγουν ακούν μια φωνή για οπισθοδρόμηση με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μια ολέθρια σύγχυση που θα οδηγούσε στον χαμό και την αιχμαλωσία τους. Ο αγωνιστής Αρτέμιος Μίχος απομνημονευματογράφος αυτού του πολέμου αναφέρει επίσης πως το πολεμικό και αμυντικό σχέδιο της εξόδου δυστυχώς αποκάλυψε κάποιος φυγάς της πολιορκίας στους Οθωμανούς ώστε έτσι κατά την έξοδό τους οι πολιορκημένοι κατεπλήγησαν δεχόμενοι τα αλλεπάλληλα και στοχευμένα πυρά των πολιορκητών εφόσον στις συγκεκριμένες τάφρους στις εξόδους ο αριθμός των εχθρών ήταν πολύ μεγαλύτερος από ότι υπολόγιζαν οι Εξοδίτες καθώς είχε ενισχυθεί επίτηδες εξαιτίας αυτής της προδοσίας.

Κάποιοι άμαχοι ανήμποροι και γυναικόπαιδα προκειμένου να αποφύγουν τα σκλαβοπάζαρα, το σκύλεμα και την τραγική αιχμαλωσία των τουρκοαιγυπτίων προτίμησαν την αυτοθυσία μέσα στα σπίτια τους όπως αναφέρει ο Σπυρομήλιος αλλά και να αυτοπυρποληθούν στις πυριτιδαποθήκες με μπροστάρη τον δημογέροντα του Μεσολογγίου Χρήστο Καψάλη, ενώ ο ιερέας Διαμαντής Σουλιώτης αυτοπυρπολήθηκε στην μεγάλη πύλη του φρουρίου σκοτώνοντας ταυτόχρονα μαζί πολλούς Τούρκους που έμπαιναν στο Μεσολόγγι. Με τον ίδιο τρόπο επιλέγει να σκοτωθεί και ο επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ στον Ανεμόμυλο σύμφωνα με σημειώσεις στα απομνημονεύματα του Μίχου. Ο Μεσολογγίτης πολιτικός και ιστορικός Σπυρίδων Τρικούπης επιβεβαιώνει πως στην μάχη της εξόδου σκοτώθηκαν και ο επιφανής αξιωματούχος του Βουλευτικού Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος, ο βασικός οπλαρχηγός Νικόλαος Στουρνάρης, ο στρατιωτικός αρχηγός για την οργάνωση των Μεσολογγιτών Αθανάσιος Ραζή – Κότσικας και ο Ελβετός φιλέλληνας Ιάκωβος Μάγιερ ο εκδότης της θρυλικής εφημερίδας «Ελληνικά Χρονικά» όπου παρουσιάζονταν όλα τα νέα του πολιορκημένου Μεσολογγίου από το 1824.

Η άλωση του Μεσολογγίου πλήγωσε βαθύτατα το γόητρο των επαναστατημένων Ελλήνων κι αυτό το τονίζει ο Κολοκοτρώνης σε επιστολή του προς τον Καποδίστρια εξηγώντας του πως μετά από αυτή την καταστροφή δεν πρέπει να παύσουν εκείνος, οι φιλέλληνες και οι ευεργέτες ομογενείς (φίλοι του Κόμη) να στηρίζουν την Ελληνική Επανάσταση έξωθεν. Τα γεγονότα της «Εξόδου» παρακίνησαν και συγκίνησαν σημαντικά την Ευρώπη αφού εξώφυλλα γαλλικών εφημερίδων όπως η «Le Constitutionnel» παρουσίαζαν την ηρωική αντίσταση των Ελλήνων ενώ η ίδια η πτώση του Μεσολογγίου λειτουργεί ως καταλύτης για την αναζωπύρωση της δράσης του γαλλικού και αγγλικού φιλελληνικού κινήματος που συνέπεσε χρονικά με την ευνοϊκή για την Ελλάδα διπλωματική συγκυρία του Πρωτοκόλλου της Πετρούπολης(Απρίλης 1826).

Σπουδαίοι δραματουργοί όπως ο Βίκτωρ Ουγκό και ο Γκαίτε ενσάρκωσαν το Μεσολόγγι του Εικοσιένα στην φιλελεύθερη ευρωπαϊκή διανόηση έναντι της βάρβαρης οθωμανικής δεσποτείας που απειλούσε ολοένα και περισσότερο τους πρόποδες της χριστιανικής Δύσης. Επιπλέον ευρωπαίοι ζωγράφοι εμπνέονται από την «Έξοδο» και δημιουργούν έργα που κατέστησαν την Ελληνική Επανάσταση αντικείμενο θαυμασμού σε διεθνή ακτινοβολία όπως ο εμβληματικός πίνακας «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» του Ντελακρουά. Τέλος την καθοριστική εθνική πολιτιστική παρακαταθήκη για το θρυλικό Μεσολόγγι αφήνουν μεταπολεμικά ο Έλληνας ζωγράφος Θεόδωρος Βρυζάκης με τον ιστορικό πίνακα

«Η Έξοδος του Μεσολογγίου» και ο εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός με την κολοσσιαία ποιητική του σύνθεση «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι». Τα δυο αυτά έργα εναρμονίστηκαν με την ρομαντική εξιδανίκευση της Ελλάδας του 19ου αιώνα στα πλαίσια της μεγαλοïδεατικής αποστολής της και παράλληλα ανέδειξαν το Μεσολόγγι ως σύμβολο της αυτοθυσίας και θεματοφύλακα για την προάσπιση ανθρωπίνων αξιών διαχρονικά.

ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΤΡΥΦΤΟΣ – ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ

Πηγές :
• Σπυρομήλιου, «Χρονικό του Μεσολογγίου 1825 – 1826», εκδ: ΓΑΛΑΞΙΑ,Αθήνα, 1926
• Νικολάου Κασομούλη, «Ενθυμήματα στρατιωτικά της επαναστάσεως των Ελλήνων 1821 – 1833», τ.Δ΄, εκδ: Πάγκειος Επιτροπή, Αθήνα, 1941

Πηγή: Χρήστος Στρυφτός: «Έξοδος του Μεσολογγίου – 200 χρόνια ένδοξης ιστορίας»