«80 χρόνια Ζορμπάς: Οι μαθητές του Αγρινίου συναντούν έναν ήρωα της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας!», φέρει τον τίτλο η βιβλιοπαρουσίαση της μαθήτριας Γ΄ Γυμνασίου, Καραθάνου Ευτυχίας.
Στη Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ Γυμνασίου ανθολογείται απόσπασμα από το έργο του Νίκου Καζαντζάκη, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά. Φέτος (2026) διδαχτήκαμε το κείμενο αυτό. Μετά την ερμηνευτική προσέγγιση, παρακολουθήσαμε και την ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη, Zorba the Greek (1964). Στη συνέχεια, η εξαιρετική φιλόλογός μας, κυρία Μαρία Αγγέλη, μας παρότρυνε να διαβάσουμε ολόκληρο το βιβλίο. Η ίδια, μάλιστα, μου δάνεισε το βιβλίο να το διαβάσω και, αν ήθελα, να το παρουσιάσω στους συμμαθητές μου. Προχτές, το παρουσίασα στη σχολική τάξη. Αισθάνθηκα συγκίνηση από τα θετικά σχόλια της καθηγήτριάς μου, η οποία με παρακίνησε να διαβάσω Καζαντζάκη(!) και από το θερμό χειροκρότημα των συμμαθητών μου!
Ακολουθεί η βιβλιοπαρουσίαση:
Αγαπητοί συμμαθητές,
με μεγάλη τιμή και χαρά, ανέλαβα να σας παρουσιάσω το μυθιστόρημα Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά, ένα από τα πιο εμβληματικά έργα του Νίκου Καζαντζάκη, ενός συγγραφέα που με έχει εμπνεύσει βαθιά μέσα από αυτές τις 421 σελίδες του.
Το μυθιστόρημα Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά αποτελεί ένα από τα πιο γνωστά και αγαπημένα έργα του Νίκου Καζαντζάκη. Κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στην Αθήνα το 1946 και εμπνέεται από την αληθινή ζωή του Γεωργίου Ζορμπά, με τον οποίο ο Καζαντζάκης γνωρίστηκε το 1914 στο Άγιο Όρος και ανέπτυξε φιλία.
Αργότερα, το 1917, συνεργάστηκαν στην εκμετάλλευση ενός ορυχείου στην Πραστοβά της Μάνης. Παρά την αποτυχία του επιχειρηματικού σχεδίου, οι εμπειρίες αυτές αποτέλεσαν τη βάση για το μυθιστόρημα. Το έργο γράφτηκε στηνΑίγινα το 1941, αρχικά με τον τίτλο «Το Συναξάρι του Ζορμπά», και ολοκληρώθηκε οριστικά το 1943. Μάλιστα, μέρος του προλόγου είχε δημοσιευτεί νωρίτερα στο περιοδικό Κρητικές Σελίδες, υποδηλώνοντας πως η ιδέα του μυθιστορήματος υπήρχε από πολύ νωρίς. Η πλοκή εξελίσσεται κυρίως στην Κρήτη και η γλώσσα του έργου είναι νέα ελληνική. Ο ίδιος ο Καζαντζάκης περιγράφει τον Ζορμπά ως πηγή ζωής και έμπνευσης λέγοντας: «Ο Ζορμπάς μ’ έμαθε ν’ αγαπώ τη ζωή και να μη φοβούμαι το θάνατο…» και η αλήθεια είναι ότι η ζωή και η δημιουργικότητα του Ζορμπά γεμίζουν κάθε σελίδα με ενέργεια και ζωντάνια.
Η ιστορία ακολουθεί έναν νεαρό διανοούμενο που επιστρέφει στην Κρήτη για να αναλάβει ένα παρατημένο λιγνιτωρυχείο. Στόχος του δεν είναι το κέρδος, αλλά η εμπλοκή σε πρακτική εργασία, ώστε να ξεφύγει από τη θεωρητική στασιμότητα της ζωής του. Στον Πειραιά συναντά τον Αλέξη Ζορμπά, έναν γεμάτο ζωή εργάτη με έντονη προσωπικότητα, που έχει περάσει πολλές περιπέτειες. Το σαντούρι του, πιστός σύντροφος στη χαρά και στη λύπη, δείχνει το πάθος του για τη ζωή: «Κοίταξα τα χέρια αυτά… Άνοιξαν με προσοχή και τρυφεράδα, σα να ‘γδυναν γυναίκα…» Εντυπωσιασμένος από τον Ζορμπά, ο αφηγητής τον προσλαμβάνει ως επιστάτη. Ο Ζορμπάς ζει με πάθος, χωρίς προκαταλήψεις, και διδάσκει στον αφηγητή να αγαπά τη ζωή και να μην φοβάται το θάνατο: «Να πέφτεις όπου να ’ναι, με τα μούτρα!… Ο εργάτης ετούτος μου το ξεδιάλυνε με τα πιο απλά ανθρώπινα λόγια». Κατά την άφιξή τους στην Κρήτη, οι δύο μένουν αρχικά στο πανδοχείο της μαντάμ Ορτάνς, που σύντομα γίνεται ερωμένη του Ζορμπά, και στη συνέχεια στήνουν παράγκα κοντά στο λιγνιτωρυχείο. Εκεί, κάτω από τα αστέρια, ο Ζορμπάς μοιράζεται τις εμπειρίες και τις αξίες του, διδάσκοντας τον αφηγητή να ζει με πάθος και ειλικρίνεια. Νέες περιπέτειες εισάγει η νεαρή Λόλα, ενώ οι τραγικές συγκυρίες στο χωριό, όπως η αυτοκτονία του Παυλή και ο θάνατος της μαντάμ Ορτάνς, αναδεικνύουν τις αντιθέσεις και τις δυσκολίες της ζωής: «Ο Ζορμπάς κοίταξε τ’ αστέρια… Γιατί να πεθαίνουμε;». Τελικά, οι δύο φίλοι χωρίζουν, αλλά η σχέση τους αφήνει στον αφηγητή βαθιά μαθήματα για την εμπειρία και το πάθος της ζωής.
Εικόνα: Η μαθήτρια Γ Γυμνασίου, Ευτυχία Καραθάνου, παρουσιάζει τον Ζορμπά στους συμμαθητές της… Πόσο χαρούμενος θα ήταν ο Οικουμενικός Συγγραφέας Ν. Καζαντζάκης, αν έβλεπε την απήχηση του έργου του, 80 χρόνια μετά…
Οι βασικοί χαρακτήρες του μυθιστορήματος υπογραμμίζουν τα διαφορετικά στοιχεία της ανθρώπινης φύσης. Ο Αλέξης Ζορμπάς ενσαρκώνει την ελευθερία, το ένστικτο και τη φυσική χαρά της ζωής, αγαπά τη μουσική, τον χορό και τις γυναίκες, και ζει χωρίς να δεσμεύεται από κοινωνικούς κανόνες. Ο αφηγητής, νεαρός διανοούμενος, εσωστρεφής και διστακτικός, αναζητά νόημα πέρα από τη θεωρία και βρίσκει στον Ζορμπά τον μέντορά του. Η μαντάμ Ορτάνς, ηλικιωμένη πρώην καλλιτέχνιδα, ζει μέσα από τις αναμνήσεις της δόξας της, αλλά ερωτεύεται τον Ζορμπά, συμβολίζοντας τη φθορά αλλά και την ελπίδα. Η νεαρή χήρα του χωριού προκαλεί πάθη και μίση λόγω της ανεξαρτησίας της και ο ρόλος της καταλήγει τραγικός. Ο Μαυραντώνης, αυστηρός πατέρας του Παυλή, εκφράζει τον παραδοσιακό κρητικό κώδικα τιμής. Το κύριο πρόβλημα του έργου είναι η σύγκρουση ανάμεσα στον θεωρητικό, πνευματικό άνθρωπο, τον αφηγητή, και στον άνθρωπο της πράξης και του ενστίκτου, τον Ζορμπά, καθώς και η αναζήτηση ισορροπίας μεταξύ σκέψης και εμπειρίας.
Το μυθιστόρημα θίγει κεντρικά θέματα όπως η αντίθεση ανάμεσα στη σκέψη και την πράξη, η σχέση του ανθρώπου με τη ζωή και τον θάνατο, η ελευθερία, το πάθος για ζωή, η φιλία, η αγάπη και η ανθρώπινη μοναξιά. Η γλώσσα του Καζαντζάκη συνδυάζει ρεαλιστικό ύφος με ποιητικές περιγραφές της φύσης, της μουσικής και των συναισθημάτων των ηρώων, ενώ οι διάλογοι προσδίδουν ζωντάνια και ένταση στην αφήγηση.
Προσωπικά, με εντυπωσίασε η ζωντάνια του Ζορμπά και η ικανότητά του να ζει κάθε στιγμή με πάθος και ελευθερία. Μου άρεσε η σχέση του με τον αφηγητή και οι σκηνές κάτω από τα αστέρια, όπου ο Ζορμπάς διδάσκει την ουσία της ζωής: «Να πέφτεις όπου να ’ναι, με τα μούτρα! Να πέφτεις με τα μούτρα στη δουλειά, στο κρασί, στον έρωτα και να μη φοβάσαι το Θεό, μήτε το διάολο. Αυτό θα πει παλικάρι!» Λιγότερο μου άρεσαν οι τραγικές στιγμές που αφορούν τους υπόλοιπους χαρακτήρες, όπως η τραγική μοίρα της χήρας και η κοινωνική πίεση, που προσδίδουν μια θλιβερή νότα στην ιστορία.
Θα πρότεινα το βιβλίο σε νέους και ενήλικες που αγαπούν ιστορίες για τη ζωή, τη φιλία και την προσωπική ελευθερία, καθώς και σε όσους ενδιαφέρονται για φιλοσοφικά ζητήματα συνδεδεμένα με την καθημερινότητα. Το μυθιστόρημα αφήνει ένα ισχυρό συμπέρασμα: η ζωή δεν περιορίζεται στη θεωρία και τη σκέψη, αλλά βιώνεται στην πράξη, με εμπειρία, πάθος και αποδοχή όλων των όψεων της ύπαρξης. Ο Ζορμπάς διδάσκει ότι η αληθινή σοφία βρίσκεται στο να ζει κανείς πλήρως, αποδεχόμενος τη χαρά, τον πόνο, τον έρωτα και τον θάνατο, και ότι οι σημαντικότερες απαντήσεις δεν βρίσκονται στα βιβλία, αλλά μέσα στην ίδια τη ζωή. Προτείνω σε όλους σας να διαβάσετε αυτό το βιβλίο! Αλήθεια, αξίζει τον κόπο!
Καραθάνου Ευτυχία Γ1
Πηγή: 80 χρόνια Ζορμπάς: Οι μαθητές του Αγρινίου συναντούν έναν ήρωα της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας!
